Mamerki kompleks bunkrów na Mazurach

kategoria: Zabytki na Mazurach     0 komentarze

MAMERKI - to tu zapadały decyzje jak zniszczyć niedawnego sojusznika – ZSRR ! - 8 km od Węgorzewa, 22 km od Giżycka, 25 km od Kętrzyna, 18 km od Gierłoży, nad Kanałem Mazurskim, znajdowała się - Kwatera Główna Niemieckich Wojsk Lądowych (OKH). Dziś jest to jeden z najlepiej zachowanych i największy w Europie kompleks niezniszczonych bunkrów niemieckich z II wojny światowej. Niektóre zachowane schrony mają nawet około 9 m wysokości(jeden z nich został zaprojektowany przez samego Adolfa Hitlera).

Hitlerowskie bunkry w Mamerkach


RYS HISTORYCZNY MAMEREK.
Latem 1940 roku Adolf Hitler podjął decyzję o uderzeniu na Związek Radziecki, nakazując Sztabowi Generalnemu opracowanie błyskawicznego podboju tego kraju i nadając operacji kryptonim „Plan Barbarossa”.
W celu sprawniejszego kierowania wojną, wybrano należące do Niemiec Prusy Wschodnie. Tu w pobliżu „Wilczego Szańca” w Gierłoży – na terenie dóbr należących do magnackiej rodziny Lehndorffów, zbudowano drugą kwaterę, przeznaczoną dla sztabu Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych oraz dla Głównego Kwatermistrzostwa Wojsk Lądowych. Sztab Generalny zajmował się planowaniem i koordynacją walk prowadzonych na froncie wschodnim, jednakże podległe mu oddziały wywiadu, spraw personalnych, transportu itp. – podobnie jak Główne Kwatermistrzostwo – obejmowały również wszystkie teatry działań wojennych.

Zwiedzanie bunkrów w Mamerkach.W środku bunkra








Wojskowe centrum dowodzenia tej ogromnej operacji militarnej w tajemnicy ostało zbudowane przez Organizacje Todta, która wykonała to zadanie siłami około 2000 robotników pod przykrywką firmy Chemische Werke "Askania". Budowę rozpoczęto wczesną jesienią 1940 roku i prace zakończono na przełomie maja oraz czerwca 1941 roku. Latem 1944 roku przystąpiono do rozbudowy trzech schronów. Przed opuszczeniem kwatery zakończono prace przy dwóch bunkrach. W tym samym czasie rozpoczęto budowę schronu o imponujących wymiarach 74 - 37 metrów. Niemcy nie zdążyli wysadzić schronów, zostały one opuszczone bez walki przez wojska Wehrmachtu w styczniu 1945r.

Wejście do bunkra.Bunkier w środku

 

 

                 

 

 

 

 

 



 

Teren kwatery zajmował około 250 hektarów lasu mieszanego, w którym wybudowano łącznie ponad 200 obiektów, (34 obiekty żelbetowe, dwa ciężkie schrony przeciwlotnicze, ściany ich maskowane były na zewnątrz trawą morską utwardzoną betonem i specjalnym mchem, co chroniło je przed wykryciem z powietrza, tak skutecznie, że nawet teraz po tylu latach bunkry wtapiają się w tło lasu) oraz wiele obiektów murowanych i drewnianych, po bunkry betonowe o grubościach ścian i stropów od 2 do 7 metrów).

Ochraniana była przez batalion wartowniczy Wehrmachtu, który był całkowicie zmechanizowany, zaopatrzony w środki obrony przeciwlotniczej, przeciwpancernej i ciężką broń maszynową, przygotowany do prowadzenia walki w każdym przypadku. Oprócz batalionu wartowniczego na terenie kwatery było 60 funkcjonariuszy tajnej żandarmerii polowej i agentów Abwehry. Teren otoczony był zasiekami z drutu kolczastego.


Powstało samowystarczalne "miasto" z ulicami, które posiadały nazwy, z siecią wodno –kanalizacyjną, dwoma kotłowniami, stacjami transformatorów i siłowniami energetycznymi. Do dziś są zachowane betonowe słupy z aparatami telefonicznymi i latarniami oświetlającymi teren. Zbudowano dziesiątki baraków, w których mieściły się kuchnie, kasyna, poczta, kino, kwatery mieszkalne, szpital, sauna, „Dom Żołnierza”, kwatery prywatne, trzy stajnie z gotowymi do jazdy wierzchowcami. Funkcjonował również dworzec kolejowy.
Mieszkańcy obiektu to około 1500 oficerów i żołnierzy, w tym ponad 40 najwyższych generałów i feldmarszałków oraz kilkuset oficerów i podoficerów. Dużą część niższego szczebla personelu sztabu i służb łączności stanowiły kobiety.
Panowała tu swobodniejsza atmosfera niż w Gierłoży. Spotykano się nie tylko w kasynach czy „Domu Żołnierza”, ale również organizowano spotkania towarzyskie w prywatnych kwaterach, przyjęcia urodzinowe i imieninowe. Dużą popularnością cieszyła się jazda konna, kąpiele, jak i przejażdżki łodziami po Jeziorze Mamry.

Bunkry HitleraBunkier w Wilczym Szańcu

 

 

 

 

 

 

 

 

CIEKAWOSTKA ze spotkania dwóch feldmarszałków: słynnego stratega gen. Ericha von Mansteina i słynnego lisa pustyni gen. Erwina Rommla, którzy po raz pierwszy spotkali się właśnie w Mamerkach w bardzo zabawnych okolicznościach. Wezwany z frontu Manstein, wspólnie z adiutantem korzystając z wolnej chwili postanowili wykąpać się nago w jeziorze. Nad wodą pojawił się Rommel w towarzystwie kilku oficerów, którzy zrobili psikusa i schowali ubrania pływających oficerów. Kiedy nagi feldmarszałek von Manstein podpłynął do brzegu, pozdrowił Rommla, po czym wyszedł z wody i nagi bez skrępowania rozmawiał z nim.

W maju 1941 roku, w chwili rozpoczęcia ataku do Mamerek przybywają:
21.05.1941r. - rzut polowy Sztabu Generalnego OKH;
22.06.1941r. - ponad 3 miliony żołnierzy,148 dywizji Wehrmachtu, (niespotykana w historii wojen potęga militarna, zaatakowała Związek Radziecki);
23.06.1941r. - z Berlina do Elbląga samolotem, a następnie samochodem gen. płk Franz Halder wraz z grupą 40 najwyższych rangą generałów Wehrmachtu;
24.06.1941r. - naczelny dowódca Wojsk Lądowych feldmarszałek Walter Brauchitsch;
Komendantem kwatery OKH był gen. von Gundel, a dowódcą batalionu wartowniczego od 12 lipca 1941r. mjr Mathes.

Spośród generałów Sztabu Generalnego, mieszkających w Mamerkach planujących operacje zbrojne przeciwko Związkowi Radzieckiemu wymienić należym.in.:
Naczelny Dowódca Wojsk Lądowych feldmarszałek Walther von Brauchitsch, (w 1939r. kierował kampanią przeciwko Polsce, w 1940 dowodził w Danii, Norwegii, Francji, po awansie do stopnia feldmarszałka otrzymał zadanie przeprowadzenia ataku na ZSRR. Został obarczony przez Hitlera winą za niepowodzenia pod Moskwą i 19.12.1941 r. zdymisjonowany (Do końca wojny nie powrócił do czynnej służby); a od 19.12.1941r. do 30.04.1945 r., Adolf Hitler osobiście obejmuje dowództwo nad wojskami lądowymi.

Kolejni Szefowie Sztabu Generalnego generałowie to:
Franz Halder. Pod jego kierownictwem opracowano plan Barbarossa. Uważa się, że w znacznym stopniu przyczynił się do pierwszych zwycięstw na froncie wschodnim. Zdymisjonowany 24.09 1942 roku ze względu na odmienne od Hitlera koncepcje strategiczne - nie zgadzał się na przesunięcie części sił w celu zajęcia Stalingradu. Po zamachu na Hitlera 20.07.1944 roku, został aresztowany i wysłany do obozu koncentracyjnego we Flossenburgu a następnie w Dachau. Wyszedł na wolność po zajęciu obozu przez wojska amerykańskie w roku 1945r.;
Kurt Zeitzler (Po serii sukcesów 22.09.1942r. mianowany przez Hitlera szefem sztabu generalnego armii lądowej. Jesienią 1942 r. namawiał Hitlera do wycofania 6 Armii F. Paulusa spod Stalingradu lecz ten odmówił, po kapitulacji 6 Armii Zeitzlerowi udało się go przekonać do strategicznych odwrotówMoskwy i Leningradu. Bezskutecznie kilkakrotnie próbował złożyć dymisję. Poszedł na urlop i 20.07.1944 r. wycofał się ze służby czynnej z powodu przebytego udaru mózgu. W styczniu 1945 r. Adolf Hitler zwolnił go z armii i pozbawił prawa noszenia munduru.
genenerał Adolf Heusinger - szef Oddziału Operacyjnego Sztabu Generalnego Wojsk Lądowych.(przejął obowiązki po gen. Kurcie Zeitzlerze). W okresie kampanii na wschodzie wraz ze swoim zwierzchnikiem gen. Franzem Halderem brał udział w sporach z Hitlerem dotyczących strategii dalszych działań. Do jego obowiązków należał m.in. udział w naradach sytuacyjnych u Hitlera, a w szczególności referowanie "wodzowi" położenia wojsk niemieckich na froncie. Pełnił również funkcje doradcze. W dniu 20.07.1944 r. Heusinger stał obok Hitlera i w wyniku eksplozji bomby został niezbyt ciężko ranny. Po rekonwalescencji został aresztowany przez gestapo i pozbawiony stanowiska, ponieważ wiedział o spisku w otoczeniu Führera, a także kontaktował się z osobami, które brały w nim udział. Nie godził się na przeprowadzenie zamachu. Z tego powodu nie został wtajemniczony w jego szczegóły, co pozwoliło mu ocalić życie, lecz do końca wojny pozostawał poza służbą.
Heinz Guderian- twórca niemieckiej broni pancernej, którego czołgi pancerne w krótkim czasie zajęły Smoleńsk, a gdy był już gotów do ruszenia na Moskwę, nakazano mu wykonać zwrot na południe, w kierunku Kijowa. Dnia 25.12.1941r. odsunięto go od dowodzenia i przeniesiono do rezerwy z powodu konfliktu z feldmarszałkiem G. von Kluge, za wydanie rozkazu cofnięcia się wbrew dyrektywom Hitlera;
I zastępca szefa Sztabu Generalnego d/s dowodzenia operacyjnego feldmarszałek Friedrich Paulus, Na tym stanowisku przygotowywał i wprowadzał korekty do planu wojny z ZSRR o kryptonimie „Barbarossa”), późniejszy dowódca zniszczonej pod Stalingradem 6 armii. Hitler kategorycznie zakazał kapitulacji i rozkazał bronić miasta, choćby do ostatniego żołnierza. W przededniu kapitulacji, 30.01.1943 roku, Paulus został awansowany przez Hitlera do stopnia feldmarszałka, który liczył na to, że Paulus nie skapituluje i popełni samobójstwo (od 1871 roku żaden niemiecki feldmarszałek nie dał się żywcem wziąć do niewoli) i w mniemaniu Hitlera, samobójstwo Paulusa stanowiłoby symbol nieustępliwości wojsk niemieckich. Gdy dowiedział się o kapitulacji Paulusa i oddaniu się go w ręce sowieckie, Hitler wpadł we wściekłość i ogłosił, że do końca wojny nikogo już nie mianuje feldmarszałkiem. Dnia 31.01.1943 roku bezwarunkowo poddał się dowódcy 64 Armii został okrążony przez wojska Armii Czerwonej i dostał się do niewoli razem z 180000 żołnierzy, tysiącami czołgów i dział . Po przesłuchaniach, w marcu tego samego roku, wraz z innymi wyższymi oficerami Wehrmachtu został zesłany do lagru Krasnogorodskij.
szef wywiadu wojskowego gen. Urlih Liss zajmujący się szpiegostwem armii zachodnich;
gen. Gehlen, który zdobywał informacje na temat Armii Czerwonej, a po wojnie tworzył sieć wywiadu pracującą dla amerykanów,
w kwaterze stacjonowali attache wojskowi: fiński, węgierski i japoński.
Cała kwatera pod kryptonim „Mauerwald” (biorąc go od nazwy leżącej w jej pobliżu leśniczówki) została rozmieszczona w lesie między jezioremMamry, a linią kolejową Kętrzyn - Węgorzewo została podzielona na trzy strefy bezpieczeństwa (bez jakiejkolwiek granicy podziału):

„Quelle” – „Źródło” było siedzibą Kwatermistrzostwa Wojsk Lądowych.
„Fritz” – „Fryderyk” przeznaczono dla struktur Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych.
„Brigitten Stadt” - „Miasto Brygidy” – zajmowały służby pomocnicze (w przeważającej mierze obsługi sztabu i łączności). W strefie tej ulokowano również centrum łączności kwatery.

Kompleks bunkrówLas w Mamerkach

 







WAŻNIEJSZE WIZYTY W MAMERKACH :Adolf Hitler przebywał cztery razy. Zawsze były to krótkie, kilku-dziesięciominutowe wizyty. Dwie z nich związane były z szefem Sztabu Generalnego gen. Halderem:
30.06.1941r. - z okazji 57 rocznicy urodzin generała, spotkanie odbyło się przy herbatce w domu feldm. Brauchitscha;
25.08.1941r. - Hitler odwiedził Mamerki w towarzystwie dyktatora Włoch Benito Mussoliniego. (Trzy miesiące później pojawił się na zorganizowanym w kwaterze pokazie sprzętu i umundurowania zimowego). Przyjechali pociągiem motorowym kursującym na linii kolejowej z Wilczego Szańca).


Ciekawostka: Obaj panowie, tak Hitler, jak i Mussolini mieli niezwykle szczęście, udawało im się uchodzić niemal bez szwanku z organizowanych na ich życie zamachów. Na włoskiego dyktatora dokonano całej serii nieudanych zamachów. Według jednej z legend, Mussolini rzekomo nie mógł zostać zabity z żadnej włoskiej broni, a zginął dopiero gdy wystrzelono do niego z francuskiego pistoletu. Przy pewnej okazji narzekał nawet na ich nieznośną jednostajność: „Nad wyraz monotonne były podejmowane w latach 1925-1926 próby odebrania mi życia – parę bomb, seria strzałów rewolwerowych, wśród zamachowców kobiety i mężczyźni, miejscowi i z Wielkiej Brytanii, a do tego parę ataków, których genezy nie udało się ustalić. Nic nadzwyczajnego”. Natomiast na Hitlera za istotne można uznać około dwadzieścia zamachów.
09.09.1941r. - admirał Miklós Horthy - dyktator Węgier,
11.02.1942r. - gen. Ion Antonescu - dyktator Rumunii i szef państwa,
27.06.1942r. - marszałek Carl Gustaw Mannerheim - dowódca fińskich sił zbrojnych, naczelny dowódca w wojnach z.ZSRR 1939-40 i 1941-44,
14.07.1942r. - ostatni pobyt Hitlera w.OKH z okazji czterdziestolecia służby gen. Haldera, Hitler ofiarował mu swój oprawiony w srebrną ramkę portret z własnoręcznym podpisem;
25.08.1941r. - wizyta Mussoliniego z Hitlerem, przybyli do OKH z "Wilczego Szańca" drezyną motorową, która stale kursowała pomiędzy kwaterą Hitlera, a kwaterą OKH "Anna”.

Poszczególne wydziały Sztabu Generalnego zaczęły opuszczać Mamerki późnym latem 1944 roku. Od listopada kwaterowały w niej oddziały frontowe. W styczniu 1945 roku do Mamerek wkroczyły oddziały Armii Czerwonej.
W 1945 r. oficerowie GRU odnaleźli w Mamerkach zakopane w szklanych pojemnikach dokumenty przez Joachima Kuhna (więźnia NKWD do 1945) , które były utajnione aż do 2002 r., zawierają one wykazy oficerów zaangażowanych w spisek (szczególnie tych których ominął "sąd ludowy") miały budzić szczególne zainteresowanie służb.
Od 1945 r. z kwatery pozyskiwano surowce: rury, kable, kostkę brukową, meble i całe baraki, setki ton stali zbrojeniowej miały trafić na budowę FSO na ŻERANIU.Część baraków z Mamerek trafiła na Jelonki - Osiedle Przyjaźń w Warszawie,

kategoria: Zabytki na Mazurach     0 komentarze

Dodaj komentarz