Święta Lipka - legenda niczym z "Filarów Ziemi" Kena Folletta

kategoria: Zabytki na Mazurach     3 komentarze

Zbaczając nieznacznie ze szlaku Wielkich Jezior Mazurskich, jadąc malowniczymi drogami z Kętrzyna do Reszela, napotykamy malutką miejscowość ukrytą pośród lasów i jezior o nazwie Święta Lipka (niem. Heiligelinde). Typowe zabudowania mazurskiej wsi nie wyróżniają się niczym szczególnym i właśnie tu zaskakuje nas niesamowity widok - zabytkowy obiekt niezwykłej wartości, którego nie powstydził się by Kraków, Gdańsk, a nawet Paryż czy Wiedeń, zaliczany do najwspanialszych okazów późnego baroku – bazylika, sanktuarium kultu maryjnego. Nazywana jest „Częstochową północy” lub „perłą baroku”, nazwa w pełni uzasadniona, a upewnimy się jeszcze bardziej, kiedy zobaczymy również przepiękne wnętrze.

Organy w Świętej Lipce - legenda

Wspaniałe barokowe świętolipskie organy



Historia niczym z "Filarów ziemi" Kena Folletta

Legenda o Świętej Lipce przekazywana była ustnie przez pokolenia, a następnie została spisana w 1626 r. przez Michała Ciaritiusa, która głosi, że w lochach kętrzyńskiego kościoła przetrzymywany był człowiek skazany na śmierć, któremu objawiła się Maryja. Poprosiła go, aby wyrzeźbił jej figurkę z dzieciątkiem z dostarczonego przez nią kawałka drewna. Więzień, choć rzeźbić nie umiał, wziął się do pracy i kiedy rano znaleziono przy nim piękną rzeźbę, uznano to za boską interwencję. Doprowadzono go przed oblicze sędziów, opowiedział im o swoim widzeniu oraz pokazał rzeźbę, była ona tak olśniewająco piękna, że zdumieni sędziowie doszli do wniosku, iż jest to znak Bożego ułaskawienia i uwolnili skazańca. Kiedy wracał do domu, figurkę zawiesił na drzewie lipy przy drodze z Kętrzyna do Reszla. Wierzono, że figura ze Świętej Lipki pomagała ludziom cierpiącym i uzdrawiała chorych.

Freski Święta Lipka

 Fresk przedstawiający legendę powstania sanktuarium
 
 

Pierwsze pielgrzymki rozpoczęły się do Świętej Lipki jeszcze w średniowieczu, a w roku 1320 wybudowana została pierwsza kaplica wokół lipy, którą najpierw obsługiwali księża krzyżaccy z Kętrzyna.


Piesza i bosa pielgrzymka wielkiego mistrza krzyżackiego

W 1519 r. pieszo i boso z Królewca pielgrzymował tu ostatni wielki mistrz krzyżacki Albrecht Hohenzollern. Do Świętej Lipki przybywali pielgrzymi nie tylko z Warmii, ale i z dalszych okolic: Warszawy, Wilna, Lwowa. Znalazł się wśród nich nawet królewicz Jan Kazimierz.

Święta Lipka panorama

Sanktuarium w Świętej Lipce

 

Kaplicę zamieniono na szubienicę!

W 1524 - zburzono kaplicę, były to czasy reformacji i w państwie pruskim zakazano kultu świętych. Ewangelicy z okolic Kętrzyna zburzyli kaplicę i na tym samym miejscu pobudowali szubienicę, by była przestrogą dla tych, których pragnieniem było zakazane przez Pismo Święte oddawanie czci figurkom i obrazom. Stan taki trwał 100 lat.

W 1619 - ośrodek kultu odrodził się, kiedy sekretarz Zygmunta III Wazy Stefan Sadorski odkupił teren, na którym stała kaplica. (Nie było to łatwe i pomogło dopiero poparcie króla, królowej oraz królewicza Władysława Zygmunta), odbudowuje kaplicę i w 1631 przekazuje ją jezuitom.

Wzniesienie obecnego kościoła nastąpiło z inicjatywy jezuitów w latach 1688-1693 według projektu nieznanego architekta, natomiast fasada została ukończona w roku 1730.

W latach 1694 - 1712 - teren otoczono krużgankami.
Od 1721 r. - piękne barokowe organy z ruchomymi figurkami.
w latach 1722 - 1727 - Maciej Meyer namalował freski.

W skład kompleksu klasztornego wchodzi bazylika, krużganki i dom zakonny ojców jezuitów. Bazylika posiada zachowaną w idealnym stanie bogatą i różnorodną dekorację. Składają się na nią rzeźby, freski, obrazy na płótnie, wyroby złotnicze oraz rzadko spotykane w takiej ilości dzieła artystycznego kowalstwa. Wyposażanie wnętrza trwało ponad pięćdziesiąt lat.

 

Niebiańskie organy z których wybrzmiewa anielska muzyka

Barokowe Organy Święta Lipka
 
Bogato zdobione organy to jeden z najlepszych tego typu instrumentów na świecie
 
 

Jedną z głównych atrakcji turystycznych kościoła są wspaniałe organy zaliczane do jednych z najlepszych instrumentów organowych, a także do jednych z najokazalszych. Zbudowane zostały w latach 1719-1721, przez królewieckiego organmistrza Jana Josue Mosengela. Początkowo projektowane były, jako 18-głosowe o dwóch manuałach (bez pedału). W roku 1721 dysponowały już trzema manuałami, pedałem oraz dyspozycją 40 głosów o barokowym brzmieniu. Jak wszystkie instrumenty w tamtych czasach, organy świętolipskie posiadały trakturę mechaniczną, a niezbędne do gry powietrze pompowane było przez 4 klinowe miechy uruchamiane nożnie przez tzw. kalikantów.

Organy kościelne w Świętej Lipce

Wnętrze instrumentu zostało gruntownie przebudowane w 1905 roku. W miejsce większości barokowych głosów wstawiono nowe, o romantycznym brzmieniu (łącznie 35 głosów), a trakturę mechaniczną zastąpiono pneumatyczną. Mistrz przywiązywał wielką wagę również do wystroju zewnętrznego instrumentu. Podziwiać możemy niezwykle kunsztownie wykonany prospekt, który zwieńczają wieże, a na nich umieszczone są figury grających aniołów, Marii oraz Archanioła Gabriela. wraz z gołębiem symbolizującym Ducha Świętego przedstawiają scenę Zwiastowania oraz gwiazdami i dzwonkami, które mogą być wprawiane w ruch podczas gry na organach. Prospekt ma również bogate zdobienia ornamentem roślinnym, złożonym głównie z przeplatanych wstęgami splotów akantu.

W czasie wojen światowych organy bardzo ucierpiały. Po II wojnie uzupełniono brakujące piszczałki, a w roku 1970 opiekujący się instrumentem jezuita, brat Waldemar Strzyżewski uruchomił nieczynne przez długie lata figury.

Najstarsza ręcznie kuta brama w Europie środkowej

Na dziedziniec kościelny wchodzi się przez barokową tzw. „Zieloną Bramę”, jest to NAJSTARSZA KUTA BRAMA W EUROPIE ŚRODKOWEJ - wybitne dzieło artystycznego kowalstwa i ślusarstwa Wykonał ją w latach trzydziestych osiemnastego wieku Jan Schwartz z Reszla. Praca nad nią zajęła mu, aż dwa lata, ma ona 7 m wysokości i waży około 1 tony. Składa się z precyzyjnie odtworzonych z blachy splecionych ze sobą liści akantu. Ciekawostka: spośród pięknie wykutych 3 tysięcy liści nie ma dwóch takich samych. Niedawno brama została odmłodzona. Podczas prac konserwatorskich odkryto ślad oryginalnego koloru i dopasowano do niego nową powłokę. Na filarach bramy stoją figury tworzące grupę Zmartwychwstania.


Brama w Sanktuarium Święta Lipka 
Warząca ok 1 tony ręcznie kuta brama.

Świątynię otaczają krużganki. W części zachodniej i północnej zdobią je freski Macieja Meyera z Lidzbarka, na sklepieniach są sceny ze Starego, a na ścianach z Nowego Testamentu z lat 1722-1727. Nad krużgankiem zachodnim znajduje się cykl czterdziestu czterech figur kamiennych, Krzysztofa Pervangera z Tolkmicka przedstawiają przodków Chrystusa od Abrahama do Józefa, 28 figur stoi w dwóch rzędach na dachu krużganków, a 16 w niszach kaplic narożnych. Na ścianach wiszą drewniane stacje drogi krzyżowej z II połowy XIX wieku.

 

Freski Święta Lipka

Bogato zdobione freskami krużganki otaczające sanktuarium

 

  

Całą płaszczyznę prezbiterium zajmuje bogato zdobiony ołtarz główny o trzech kondygnacjach z 1712-1714 r.,wykonany przez rzeźbiarza reszelskiego - Krzysztofa Peuckera, (wyrzeźbił również kilka bocznych ołtarzy i ambonę). W jego dolnej kondygnacji znajduje się obraz Matki Boskiej Świętolipskiej w srebrnej sukience.

 

Ołtarz święta lipka

Ołtarz główny
 

Na ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej z 1640 roku - malarz Bartłomiej Pens z Flamandii, osłonięty jest on srebrną sukienką. Środkowy obraz w ołtarzu głównym Nawiedzenia NMP i górny Wniebowzięcia NMP malowane są przez Piotra Kolberga.

Pod obrazem znajduje się kunsztownie wykonane przez złotnika Samuela Grew z Królewca tabernakulum, posiada zdobienie wykute ze srebra. Dziełem tegoż złotnika są również wykonane przepiękne suknie ze srebra (1719). .

Przy pierwszym filarze pod wygiętym gzymsem naprzeciw ambony, lewej nawy od strony ołtarza stoi stylizowany pień lipy (imitacja legendarnej lipy (powstała w latach 40 osiemnastego wieku, prawdopodobnie wykonał ją kolejny warmiński artysta – Jan Chrystian Schmidt) z 1728 roku) ze srebrną figurą Madonny z Dzieciątkiem, ufundowaną wcześniej przez jezuitę Jakuba Marquardta w 1652 roku. Prawdopodobnie jest to miejsce, gdzie w średniowieczu stała lipa, która dała początek sanktuarium.

Warto poświęcić również uwagę na ambonę zdobioną scenami z Nowego i Starego Testamentu.

Na 8 ołtarzach bocznych umieszczone są obrazy malowane przez kilku autorów.

Nawy boczne pokryte są freskami przedstawiającymi na sklepieniach cykl Męki Pańskiej, pod oknami sceny z życia Matki Boskiej oraz sceny z historii sanktuarium w formie owalnych obrazów wokół okien i na filarach.

Freski, pokrywają prawie całe wnętrze świątyni i krużganki - autorem ich jest znakomity twórca Maciej Jan Meyer. Są to sceny ze Starego, a na ścianach z Nowego Testamentu.

Podróżując z kierunku Reszla można podziwiać ustawione na trasie długości około 6 km barokowe kapliczki Drogi Różańcowej.

Freski w Sanktuarium Maryjnym na MazurachRzeźby w Świętej Lipce

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Informacje dla zwiedzających

Latem co godzinę (od 9.30 do 17.30, w niedziele i święta o 10.30, 12.30, 13.30, 15.30 i 17.30). odbywa się krótki koncert oraz robiący duże wrażenie pokaz ruchomych figur ozdabiających instrument. Od października do kwietnia prezentacja ma miejsce o godz. 10, 12 i 14

Święta Lipka sanktuarium Maryjne

Jak i kiedyś tak i dziś bazylika przyciąga pielgrzymów i turystów z całymi rodzinami
 

Czynny przez cały rok jest „Dom Pielgrzyma”. Posiada on 85 łóżek w pokojach 2-, 3-, 4- i 5-osobowych. Dla grup zorganizowanych możliwość całodziennego wyżywienia.

Dom Pielgrzyma Święta Lipka, 29

Święta Lipka

 
kategoria: Zabytki na Mazurach     3 komentarze

3 komentarzy

avatar
enrju
2015-06-28 11:54:26
fajny artykuł szczególnie te cekawostki historyczne
Reply
avatar
aga
2015-06-28 11:55:55
troche małe literki
Reply
avatar
bb
2015-09-02 09:42:52
piękne zdjęcia, całość zachęca do odwiedzenia Świętej Lipki
Reply

Dodaj komentarz