Zamek Biskupi w Lidzbarku Warmińskim

kategoria: Zabytki na Mazurach     2 komentarze

Nazywany jest „Wawelem Północy” położony w rozwidleniu rzeki Łyny i jej dopływu Symsarny. Należy do najcenniejszych zabytków architektury gotyckiej nie tylko w Polsce, ale w całej Europie. 

Jest jedną z najświetniejszych i najlepiej zachowanych budowli obronnych z okresu średniowiecza w Polsce. W 1963 r. uznany został za pomnik historii najwyższej klasy „0”.

Przez długie lata był rezydencją biskupów warmińskich (od zbudowania do 1795 roku). Został wzniesiony na miejscu dawnego drewnianego grodu w latach 1350-1401 przez biskupów Jana I z Leśni, Jana II Stryprocka i Henryka Sorboma.


Lidzbark Warminski zamek

 

Legendy związane z zamkiem

Legenda o Przmko i Mołwicie

Głosi, że zamek lidzbarski nigdy nie ulegnie zniszczeniu, ponieważ do jego budowy wykorzystano kamień, w który zamieniony został na własną prośbę, cierpiący z rozpaczy za niespełnioną miłością - Prus Przemko.

Piękna dziewczyna z wielkiego rodu pruskiego Warmów - Mołwita stała na moście, kiedy przejeżdżał tamtędy wraz z rycerzami zakonnymi rudobrody komtur krzyżacki. Zapragnął obsesyjnie ją mieć dla siebie za wszelką cenę. W tym celu wysłał porwanego niegdyś jako małe pruskie dziecko - Przemko, (komtur nazwał go Zygfrydem), obiecał mu za to rycerskie ostrogi. Kiedy młodzi spotkali się zapłonęli do siebie miłością. Jednak dziadek dziewczyny zabronił jej spotykać się z nim, ponieważ widział go wśród Krzyżaków. Dziadek nienawidził Krzyżaków, ponieważ wymordowali jego całą rodzinę i mieszkańców, a grodzisko zrównali z ziemią. Mołwita uległa presji i zniknęła wraz z dziadkiem, ponieważ myślała, że Przemko był jednym z nich.

Na próżno zrozpaczony chłopiec szukał wszędzie ukochanej, lecz wszelki ślad po niej zaginął. Zaklinał ziemię i niebo, wszystkie dobre bogi Warmii, aby zwróciły mu ją, prosił by stał się choć kamieniem na tym miejscu. Prośba została wysłuchana i zamienił się w ogromny kamień. O kamieniu przypomniano sobie wtedy, gdy po latach na miejscu starego grodu pruskiego zaczęto budować zamek. 
Zbudowany wspaniały zamek, przechodził różne koleje losu, oblężenia wojenne, pożary, ale nigdy żaden pożar nie strawił go całkowicie. 

zamek lidzbark

 ( fot. by Semu - Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2084777)

 

Legenda o duchu ślepca

Pewien biskup w okresie średniowiecza skazał zbrodniarza na karę śmierci, jednak zanim karę wykonano zmarł. Jego następca chcąc się przypodobać ludziom ułaskawił go. Kiedy skazaniec wszedł  z wieży, słońce poraziło go tak, że oślepł i zmarł. Ponoć po dziś dzień na zamku nocą można zobaczyć żarzące się oczy przestępcy. :)


Ciekawostki

  • tu Mikołaj Kopernik przebywający u boku swego wuja biskupa Łukasza Watzenrode w latach 1495-1946 i 1503-1520 śledził ruchy ciał niebieskich. To tu napisał wstęp do swego głównego dzieła tzw. „Mały komentarzyk”;

  • tu podczas wizyty Niemcewicza u biskupa Krasickiego, ten zwrócił uwagę, że usługująca im służąca jest bardzo brzydka i zażartował mówiąc:Kto z brzydką grzeszy, dwa razy grzeszy, bo i Boga obraża i ludzi śmieszy. Oczywiście biskup natychmiast zripostował: Kto z brzydką grzeszy, duszę swą zbawia, bo grzesząc jednocześnie pokutę odprawia.

  • tu gościli znani humaniści, poeci, pisarze, uczeni, politycy, np. biskupi: Jan Dantyszek - humanista, poeta i pierwszy polski zawodowy dyplomata, Wacław Leszczyński, Jan Stefan Wydżga, Teodor Potocki, kardynałowie: Stanisław Hozjusz, Andrzej Batory, Jan Olbrach Waza - syn króla Zygmunta III Wazy, Michał Radziejowski;

  • z inicjatywy bp Adama Stanisława Grabowskiego, znanego z szerokiej działalności artystycznej i naukowej ogłoszono drukiem po raz pierwszy kronikę Galla Anonima,

  • bp. Ignacy Krasicki - słynny poeta, prozaik i komediopisarz tu powstała większość jego utworów. Stworzył tu teatr, wieczory literackie, zbudował oranżerię, a jego ogrody były znane w całej Polsce. Zgromadził bogaty księgozbiór, ogromną kolekcję grafik, galerię obrazów oraz zbiory medali.

  • Antepedium prawego ołtarza bocznego kaplicy zamkowej uszyte jest z denek czepców warmińskich.

  • W czasie wojen ze Szwecją w XVII wieku, zamek ograbiono z cenniejszych przedmiotów, m.in. wywieziono słynną bibliotekę biskupią.

  • Wieża (ma czternaście kondygnacji, na dole jest czworokątna, natomiast na górze ośmioboczna) - tu znajdowało się więzienie tzw. karcer lub „komora zapomnienia”, skazańcy, który tam przebywali umierali straszną śmierć głodową;

Budowa

Całość składa się z czterech skrzydeł tworzących kwadrat, z potężną wieżą w narożniku północno-wschodnim i dużym przedzamczem od strony południowej. Wewnętrzny dziedziniec otoczony jest dwukondygnacyjnymi krużgankami, które przypominają bardzo krużganki wawelskie. Całość kompleksu otaczały mury obronne i malownicza fosa. Ten zamek różni się od zamków krzyżackich, przede wszystkim wystrojem wnętrz i układem, ponieważ funkcje mieszkalne i reprezentacyjne przeważały nad obronnymi. Zamkowe pomieszczenia są rozmieszczone na sześciu poziomach:


Krużganki w zamku w Lidzbarku

 (fot By Dawid Galus - Praca własna, CC BY-SA 3.0 pl, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35299980) 

Wewnętrzny dziedziniec otoczony jest dwukondygnacyjnymi krużgankami, które przypominają bardzo krużganki wawelskie.

 

  • dwukondygnacyjne piwnice służyły do: przechowywania żywności, ogrzewania zamku i jako więzienie;

  • na parterze umieszczono: w skrzydle zachodnim - kuchnię, północnym - piekarnię i browar, wschodnim - magazyny na mąkę, kaszę i przyprawy, południowym - zbrojownię, izbę wartownika i skarbiec;

  • pierwsze i drugie piętro: tu znajdują się pomieszczenia reprezentacyjne komnaty biskupie;

  • - poddasze to - kondygnacja gospodarcza, obronna i spichlerz.

 

Prawdziwie książęcą rezydencją stał się zamek lidzbarski za czasów jego najsłynniejszego lokatora biskupa na Warmii w latach 1766-1795 Ignacego Krasickiego. W 1772 roku w wyniku pierwszego rozbioru Polski Warmia została przyłączona do państwa pruskiego i z czasem zamek opustoszał i podupadał. Służył jako szpital polowy w okresie wojen napoleońskich, mieściły się tu również koszary i magazyny.

Był taki okres, że chciano go rozebrać,ponieważ był bardzo zniszczony. Na szczęście do tego nie doszło. W połowie XIX zamek zaadaptowano na siedzibę szpitala i sierocińca Fundacji św. Józefa. W wyniku prac restauratorskich w latach 1927-1933 odtworzono pierwotny gotycki charakter zamku i umieszczono w jego salach muzeum regionalne.

Po drugiej wojnie światowej największe nasilenie prac konserwatorskich przypadło na lata 1972-1973 oraz 1980-1985. Obecnie zamek stanowi siedzibę Muzeum Warmińskiego (powołanego w 1961 roku), będącego oddziałem Muzeum Warmii i Mazur. Znajdują się w nim ekspozycje stałe: Lidzbarski zamek w fotografii oraz Wielcy mieszkańcy zamku. 


Litografia lidzbark

(fot. By wydawca Verlag E. P. Radtke - skan z historycznej pocztówki, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11565783)

 XIX-wieczna litografia przedstawiająca zamek i nieistniejący pałac biskupa Wydżgi


Do zwiedzania udostępnione są też wnętrza z wystawami: Hall zamkowy, Zbrojownia, Apartamenty biskupów, Kredens zamkowy w którym jest wystawa poświęcona bp. Ignacemu Krasickiemu, sala obrad - kapitularz i refektarz, kaplica itd., a także inne wystawy.

 

kategoria: Zabytki na Mazurach     2 komentarze

2 komentarzy

avatar
lelo
2016-02-21 16:41:53
tu podczas wizyty Niemcewicza u biskupa Krasickiego, ten zwrócił uwagę, że usługująca im służąca jest bardzo brzydka i zażartował mówiąc: „Kto z brzydką grzeszy, dwa razy grzeszy, bo i Boga obraża i ludzi śmieszy”. Oczywiście biskup natychmiast zripostował: „Kto z brzydką grzeszy, duszę swą zbawia, bo grzesząc jednocześnie pokutę odprawia”. Buahhaha!! Kler sie nigdy nie zmienia.
Reply
avatar
zmeczona_tym
2016-02-21 16:43:13
Tylko "służące" sie zmieniają
Reply

Dodaj komentarz